
Wyobraź sobie skutecznego lidera. Jak wygląda? Ile ma lat? Jak się ubiera? Jak zachowuje podczas spotkań? A teraz spróbuj go narysować. To ćwiczenie, które pewna brytyjska profesor przeprowadzała przez kilkanaście lat z menedżerami, studentami i pracownikami z różnych krajów. Wyniki były zaskakująco podobne. Większość uczestników przedstawiała mężczyznę. Skąd bierze się takie wyobrażenie i czy wpływa na to, komu powierzamy stanowiska kierownicze? Naukowcy postanowili to sprawdzić.
W 2005 roku prof. Tina Kiefer, psycholożka organizacji z Warwick Business School na University of Warwick w Wielkiej Brytanii, prowadziła warsztat dla kadry kierowniczej. Uczestnicy nie posługiwali się biegle językiem angielskim, dlatego postanowiła wykorzystać proste ćwiczenie plastyczne. Poprosiła ich, aby narysowali skutecznego lidera.
Pomysł okazał się na tyle interesujący, że przez kolejnych kilkanaście lat Kiefer zbierała podobne rysunki podczas warsztatów prowadzonych w różnych krajach. Powstały setki prac przygotowanych przez osoby reprezentujące odmienne zawody, pokolenia i kultury.
Wiele z nich przedstawiało mężczyzn. Pojawiały się również metafory: drzewa, statki, zwierzęta czy postacie historyczne. Zaskakująco rzadko uczestnicy uwzględniali na rysunkach ludzi, którym lider miał przewodzić.
W 2013 roku prof. Birgit Schyns, Alex Tymon, prof. Tina Kiefer i prof. Rudolf Kerschreiter opisali wykorzystanie tej metody w badaniach nad przywództwem i rozwojem liderów. Zwrócili uwagę, że sposób przedstawiania przywódców ujawnia nasze głęboko zakorzenione przekonania o tym, kto nadaje się do kierowania ludźmi.
Warto zaznaczyć, że ćwiczenie miało charakter jakościowy. Rysunki pozwalały analizować wyobrażenia uczestników, ale nie stanowiły reprezentatywnego badania całego społeczeństwa.
Tina Kiefer zauważyła jednak interesującą prawidłowość: nawet gdy uczestnicy rysowali postać neutralną płciowo, często opowiadali o niej, używając męskich zaimków.
To szczególnie ciekawe w języku angielskim, w którym słowo leader nie wskazuje płci. W polszczyźnie funkcjonują natomiast określenia „lider” i „liderka” oraz „menedżer” i „menedżerka”.
Czy podobne przekonania mogą sprawiać, że łatwiej dostrzegamy potencjał przywódczy u jednych osób, a trudniej u innych?
Procent kobiet w roli prezesa zarządu
Aby zapewnić polskim kobietom korzystne warunki pracy, wiele firm wprowadza udogodnienia związane z macierzyństwem, czyli łączeniem obowiązków zawodowych z pracą. Pojawiają się regulaminy dotyczące równej płacy na analogicznych stanowiskach, a wiele firm deklaruje wsparcie dla dzieci w formie różnego rodzaju bonów, prezentów lub premii. Natomiast polski biznes nie lubi parytetów, a 22 procent pracodawców uważa, że nie istnieją dowody na to, aby równość płci wpływała na kondycję przedsiębiorstwa.
Mimo, że polski biznes jest dość sfeminizowany, w firmach nadal brakuje kobiet na najwyższych stanowiskach kierowniczych. Tylko w 8 procentach przypadków, kobieta jest prezesem zarządu.
Kto zostaje uznany za lidera? Badanie w West Point.
Odpowiedzi szukał zespół amerykańskich naukowców: dr Elizabeth J. McClean, związanej w czasie badania z University of Arizona, dr Sean R. Martin z University of Virginia, dr Kyle J. Emich z University of Delaware oraz pułkownik Todd Woodruff z United States Military Academy w West Point.
Badacze przeprowadzili dwa badania dotyczące tego, w jaki sposób zgłaszanie pomysłów i zabieranie głosu wpływa na postrzeganie potencjału przywódczego kobiet i mężczyzn.
Pierwsze odbyło się w amerykańskiej akademii wojskowej West Point. Naukowcy analizowali, jak uczestnicy oceniają osoby proponujące usprawnienia oraz zgłaszające problemy w funkcjonowaniu zespołu. Sprawdzali także, kto zyskuje wyższy status w grupie i jest postrzegany jako potencjalny lider.
W drugim eksperymencie, obejmującym 196 osób, zastosowano kontrolowane scenariusze dotyczące fikcyjnej firmy ubezpieczeniowej. Badani oceniali wypowiedzi pracowników, uwzględniające różne rodzaje sugestii. Pozwalało to sprawdzić, czy płeć osoby prezentującej pomysł wpływa na ocenę jej potencjału przywódczego.
Wyniki pokazały, że mężczyźni zgłaszający propozycje usprawnień częściej zyskiwali status potencjalnych liderów niż kobiety przedstawiające podobne pomysły.
Szczególnie korzystne dla mężczyzn okazało się proponowanie nowych rozwiązań. Wystąpienia dotyczące problemów i zagrożeń nie przynosiły podobnego wzrostu statusu.
Badanie nie oznacza, że każda kobieta jest oceniana gorzej od każdego mężczyzny. Pokazuje jednak, że identyczny rodzaj zachowania może prowadzić do innych ocen społecznych w zależności od tego, kto je prezentuje. A przecież zgłaszanie propozycji, przekonywanie do zmian i wpływanie na decyzje zespołu to działania, które kojarzymy z przywództwem.
Dlaczego stereotyp lidera wpływa na nasze oceny?
W psychologii organizacji funkcjonuje pojęcie ukrytych teorii przywództwa (implicit leadership theories). Oznacza ono przekonania na temat cech i zachowań, które powinien posiadać skuteczny lider. Takie wyobrażenia powstają pod wpływem doświadczeń, kultury, wychowania i obserwacji osób zajmujących stanowiska kierownicze.
Jeśli przez większość kariery spotykasz przede wszystkim mężczyzn na stanowiskach dyrektorskich, możesz zacząć kojarzyć przywództwo z ich wyglądem, sposobem mówienia czy zachowaniem. W rezultacie łatwiej dostrzegasz potencjał przywódczy u osób przypominających znanych Ci przełożonych.
Zjawisko to może być wzmacniane przez efekt potwierdzenia. Polega on na tym, że chętniej zauważamy i zapamiętujemy informacje zgodne z wcześniejszymi przekonaniami.
Wyobraź sobie spotkanie, podczas którego dwoje pracowników proponuje nowe rozwiązania. Mężczyzna mówi zdecydowanym tonem i zostaje uznany za osobę pewną siebie. Kobieta prezentuje swoje stanowisko równie stanowczo, ale część słuchaczy może odebrać jej zachowanie jako nadmierną dominację.
Takie oceny mogą zależeć od kontekstu, kultury organizacyjnej i oczekiwań wobec poszczególnych ról. Właśnie dlatego w procesach awansowania i selektywnej rekrutacji pracowników szczególnie ważne są jasne kryteria oceny kompetencji.
Stereotypowy obraz lidera może mieć również inne konsekwencje. Pracownik spokojny, unikający autopromocji i rzadziej zabierający głos może być pomijany przy wyborze osoby odpowiedzialnej za projekt.
Tymczasem badania nad introwertykami w roli liderów pokazują, że skuteczność zarządzania zależy od znacznie większej liczby czynników niż towarzyskość, pewność siebie czy łatwość publicznego wypowiadania się.
Czy kobiety są mniej skutecznymi liderkami? Co pokazuje 50 lat badań?
Badania dotyczące stereotypów przywództwa stawiają kolejne pytanie. Czy istnieją rzeczywiste różnice w skuteczności kierowania ludźmi przez kobiety i mężczyzn?
W 2024 roku prof. Samantha C. Paustian-Underdahl, badaczka zarządzania związana wówczas z Florida State University, wraz z Caitlin E. Smith Sockbeson, Alison V. Hall i Cynthią Saldanha Halliday przeanalizowała wyniki badań prowadzonych przez 50 lat, od 1970 do 2020 roku.
Autorki wykorzystały dane pochodzące z 180 publikacji i innych opracowań naukowych, obejmujących 595 analizowanych zależności między płcią a ocenami zachowań przywódczych.
Sprawdzały między innymi takie obszary jak:
Angażowanie pracowników w podejmowanie decyzji.
Budowanie relacji i indywidualne podejście do członków zespołu.
Inspirowanie oraz motywowanie pracowników.
Stymulowanie samodzielnego myślenia.
Wyznaczanie zadań, monitorowanie wyników i reagowanie na problemy.
Wyniki były interesujące. Kobiety uzyskiwały wyższe oceny niż mężczyźni w wielu zachowaniach przywódczych uznawanych za skuteczne, zarówno tych związanych z budowaniem relacji, jak i z podejmowaniem inicjatywy oraz wywieraniem wpływu.
Mężczyźni byli natomiast częściej oceniani jako stosujący mniej skuteczne, pasywne formy zarządzania. Badaczki wskazały przy tym ważne ograniczenie. Zdecydowana większość analizowanych prac opierała się na subiektywnych ocenach zachowań liderów. Tylko jedno badanie wykorzystywało obiektywny pomiar zachowania przywódczego.
Wnioski dotyczą więc przede wszystkim tego, jak kobiety i mężczyźni są oceniani w różnych zachowaniach menedżerskich. To jednak wystarczający argument, by ostrożnie podchodzić do przekonania, że przywództwo jest domeną jednej płci.
Kobiety na stanowiskach kierowniczych w Polsce
Polska od lat należy do europejskich krajów z relatywnie wysokim udziałem kobiet na stanowiskach kierowniczych.
Według danych Eurostatu za 2024 rok kobiety zajmowały 41,8% stanowisk kierowniczych w Polsce, podczas gdy średnia dla Unii Europejskiej wynosiła 35,2%. Wyższy udział kobiet odnotowano tylko w Szwecji i na Łotwie.
Z kolei według danych opublikowanych przez Główny Urząd Statystyczny udział kobiet na stanowiskach kierowniczych w Polsce wyniósł w 2025 roku 42,5%. To wynik świadczący o znaczącej obecności kobiet w zarządzaniu. Jednak szczegółowa analiza pokazuje, że ich udział jest nierównomierny na różnych szczeblach.
W grudniu 2025 roku Polski Instytut Ekonomiczny przeprowadził badanie na próbie 1000 firm. Wynikało z niego, że kobiety stanowiły zaledwie około 20% osób faktycznie podejmujących kluczowe decyzje w przedsiębiorstwach.
To badanie miało charakter kwotowy i obejmowało deklaracje firm, dlatego nie należy utożsamiać jego wyników z udziałem kobiet we wszystkich zarządach w Polsce. Pokazuje jednak, że wysoki udział kobiet wśród kierowników nie musi oznaczać równie dużej reprezentacji na najwyższych poziomach podejmowania decyzji.
Podobne różnice widać w danych międzynarodowych. W raporcie Grant Thornton Women in Business 2026, opartym na badaniu przedsiębiorstw średniej wielkości z różnych krajów świata, kobiety zajmowały 32,9% stanowisk kierowniczych wyższego szczebla. Udział kobiet pełniących funkcję CEO wynosił 23,8%.
Widać więc postęp w dostępie do stanowisk kierowniczych, ale na najwyższych szczeblach zarządzania reprezentacja kobiet pozostaje mniejsza.
Czy więcej liderek może zmienić wyobrażenia o przywództwie?
Prof. Tina Kiefer zwracała uwagę, że nasze wyobrażenia o liderach kształtują się na podstawie osób, które spotykamy i obserwujemy.
Jeśli przez lata stanowiska kierownicze zajmowali przede wszystkim mężczyźni, taki obraz przywództwa mógł się utrwalić. Większa różnorodność osób zarządzających może stopniowo poszerzać wyobrażenia o tym, kto nadaje się do pełnienia tej roli. Sama większa liczba kobiet na stanowiskach kierowniczych nie gwarantuje jednak automatycznej zmiany sposobu oceniania pracowników.
Duże znaczenie mają zasady obowiązujące w organizacji: sposób wyboru kandydatów do awansu, dostęp do projektów rozwojowych, kryteria oceny i przygotowanie menedżerów do rozpoznawania potencjału pracowników.
Przydatny może być model kompetencji, który określa, jakie umiejętności i zachowania są rzeczywiście potrzebne na danym stanowisku.
Zamiast oceniać, czy ktoś „wygląda na lidera”, możesz sprawdzić, czy potrafi podejmować decyzje i je uzasadniać, delegować zadania i odpowiedzialność, prowadzić trudne rozmowy z pracownikami, współpracować i rozwiązywać konflikty, myśleć krytycznie…
To konkretne kryteria, które można obserwować podczas codziennej pracy, rozmów rozwojowych, ocen kompetencji czy procesów Assessment Center.
Jak rozpoznawać potencjał przywódczy pracowników?
W wielu firmach przyszłych menedżerów wybiera się spośród najlepszych specjalistów. Często znaczenie mają również ich pewność siebie, komunikatywność i gotowość do zabierania głosu. Takie cechy mogą pomagać w pełnieniu funkcji kierowniczej, ale nie wystarczają do oceny potencjału przywódczego.
Warto sprawdzić, jak kandydat zachowuje się w konkretnych sytuacjach. Czy potrafi wysłuchać odmiennego zdania? Jak reaguje na błędy? Czy bierze odpowiedzialność za decyzje? W jaki sposób rozwija samodzielność innych osób?
Warto również sprawdzić, czy przyszły menedżer potrafi dostosować sposób kierowania do sytuacji. W kryzysie potrzebna bywa szybka, jednoznaczna decyzja, natomiast podczas planowania zmian większe znaczenie może mieć wysłuchanie opinii pracowników. Badania nad demokratycznym i autokratycznym stylem przywództwa pokazują, dlaczego skuteczny lider powinien umieć korzystać z różnych sposobów zarządzania zespołem.
Istotna jest również umiejętność budowania autorytetu bez nadmiernego odwoływania się do formalnej władzy. To jeden z obszarów rozwijanych podczas szkoleń z przywództwa transformacyjnego.
Dobrze zaprojektowane szkolenia menedżerskie pomagają rozpoznawać własny styl kierowania ludźmi i rozwijać zachowania potrzebne do skutecznego zarządzania. Szczególnie wartościowa jest praca na symulacjach, studiach przypadków oraz informacji zwrotnej dotyczącej konkretnych działań uczestników.
Warto również przyjrzeć się sposobowi oceniania i doceniania pracowników. Jak pokazują badania nad sprawiedliwością menedżerską, przejrzyste kryteria decyzji i równe traktowanie są związane z większym zaufaniem oraz zaangażowaniem.
Przy wyborze przyszłego lidera warto więc oprzeć decyzję na dowodach jego kompetencji, a nie na pierwszym wrażeniu. Bo właśnie najciekawsze w eksperymencie Tiny Kiefer jest to, że uczestnicy mieli narysować skutecznego lidera, a często rysowali kogoś, kto po prostu przypominał liderów, których wcześniej spotykali. Właśnie w ten sposób firma może przeoczyć świetną liderkę. Albo świetnego lidera, który nie pasuje do obrazka.
Tomasz Nowak
FAQ. Jak wygląda skuteczny lider?
Jakie cechy powinien mieć dobry lider?
Skuteczny lider potrafi wyznaczać cele, podejmować decyzje, komunikować oczekiwania, rozwijać pracowników i tworzyć warunki do współpracy. Ważne są również odpowiedzialność, umiejętność słuchania oraz reagowania na trudne sytuacje. Znaczenie poszczególnych kompetencji zależy od rodzaju zespołu i wyzwań organizacji.
Czy kobiety są równie skutecznymi liderami jak mężczyźni?
Tak. Duże metaanalizy nie potwierdzają ogólnej przewagi mężczyzn pod względem skuteczności przywództwa. W badaniach dotyczących ocen zachowań menedżerskich kobiety w wielu obszarach uzyskiwały równie wysokie albo wyższe wyniki niż mężczyźni.
Dlaczego lider kojarzy się częściej z mężczyzną?
Wpływają na to stereotypy, wcześniejsze doświadczenia i historyczna przewaga mężczyzn na najwyższych stanowiskach kierowniczych. Osoby, które przez lata obserwowały głównie mężczyzn w roli przełożonych, mogą częściej kojarzyć przywództwo z męskim wyglądem i zachowaniem.
Czy wygląd i sposób mówienia wpływają na ocenę lidera?
Tak, mogą wpływać na pierwsze wrażenie i ocenę potencjału przywódczego. Badania wskazują, że pewność siebie, stanowczość i sposób prezentowania pomysłów bywają interpretowane inaczej w zależności od płci osoby ocenianej. Dlatego decyzje o awansie warto opierać na jasno określonych kompetencjach.
Czy introwertyk może być skutecznym liderem?
Tak. Introwertycy mogą skutecznie zarządzać zespołami, szczególnie gdy potrafią słuchać, wspierać samodzielność pracowników i korzystać z ich inicjatywy. Skuteczność przywództwa zależy od dopasowania zachowań lidera do sytuacji i potrzeb zespołu.
Jak ograniczyć stereotypy podczas wyboru menedżera?
Warto stosować jasne kryteria oceny, ustrukturyzowane rozmowy rekrutacyjne, zadania symulacyjne i obserwację rzeczywistych zachowań. Pomocne są także modele kompetencji oraz udział kilku oceniających, którzy porównują kandydatów według tych samych zasad.
Te szkolenia i artykuły mogą Cię zainteresować!
Szkolenia dla firm:
- Szkolenia menedżerskie
- Akademia Menedżera
- Przywództwo transformacyjne
- Zarządzanie zespołem
- Feedback – informacja zwrotna
- Skuteczne motywowanie pracowników
- Trudne rozmowy z pracownikami
- Docenianie pracowników
Artykuły eksperckie:
- Demokratyczny i autokratyczny styl przywództwa
- Złe przywództwo – jak uchronić firmę?
- Najgorszy szef chce być lubiany
- Sprawiedliwość menedżerska. Co możesz zyskać?
- Kompetencje menedżerskie – co mówią badania?
- Siła autorytetu w biznesie
- Jak doceniać i chwalić pracowników
- Jak motywować pracowników?
- Jak przekazywać informację zwrotną?
- Błędy menedżera. 8 zachowań, które osłabiają zespół.
Zapytaj o praktyczne szkolenia dla pracowników swojej firmy.
W Delta Training gromadzimy najważniejsze publikacje na świecie dotyczące badań, odkryć i trendów w obszarach miękkich kompetencji, które zwiększają efektywność pracowników. Rzetelne informacje publikowane w czasopismach naukowych są trudne do znalezienia, zrozumienia i często nie zapewniają szybkich, praktycznych wniosków. Jeśli jednak cenieni naukowcy badali problem, który teraz sam próbujesz rozwiązać, to może chciałbyś poznać ich wnioski i rekomendacje przed podjęciem decyzji? Jeśli tak, to zapraszamy do naszego działu „Badań i rozwoju.” Publikujemy informacje tylko z rzetelnych, wyselekcjonowanych źródeł. Wyniki i wnioski z badań i eksperymentów inspirują nas do ulepszania naszych szkoleń biznesowych dla firm, sposobów przekazywania wiedzy i umiejętności uczestnikom naszych szkoleń, tworzenia angażujących ćwiczeń oraz różnorodnych, ciekawych materiałów szkoleniowych.
Tagi: badania nad przywództwem, leadership, męska twarz lidera, przywództwo, twarz lidera, umiejętności menedżerskie, zarządzanie zespołem
Kontakt w sprawie szkolenia:
Przeczytaj również
Jak narcystyczni liderzy niszczą firmy?
Jak efektywnie zarządzać wirtualnym zespołem?
Czy szkolenia z pracy zespołowej mają sens?
Różnice pokoleniowe w pracy. Mit czy prawda?
Sprawiedliwość menedżerska, Co możesz zyskać?
5 wniosków dla menedżerów z 5 wielkich eksperymentów
Jak zarządzać zmianą w organizacji. Proste zasady.
Efekt IKEA w pracy menedżera
Pieniądze motywują tylko do określonej kwoty. Jakiej?
Jak ograniczyć ryzyko w podejmowaniu decyzji
Od czego zależy skuteczna komunikacja w zespole
Introwertyk może być świetnym liderem. Naprawdę?
Delegowanie zadań: 7 zasad i wiele korzyści
Delegowanie zadań - uważaj na efekt widza
MAJA WŁOSZCZOWSKA: moja recepta na dobry plan
Dodatkowo w magazynie "Czekadełko":
- Jak podnieść zaangażowanie pracowników.
- Trzy najważniejsze kompetencje dobrego sprzedawcy.
- Jak w kilka minut zyskać pewność siebie.
Sprawdzone, praktyczne i rzetelne informacje.
Ściągnij magazyn "Czekadełko" już teraz.
